Gullfoss na Islandii – przewodnik po słynnym wodospadzie na Złotym Kręgu

Gullfoss to wodospad, przy którym skalę islandzkiego krajobrazu widać i słychać od pierwszych chwil. Rzeka Hvítá spada tu dwoma progami, po czym znika w głębokim skalnym kanionie – pierwszy spadek ma 11 m, drugi 21 m, a latem przez kaskadę przepływa ok. 130 m³ wody na sekundę.

Na miejscu najpierw słyszysz huk, później czujesz unoszącą się w powietrzu wodę i dopiero na końcu dostrzegasz skalę kanionu. Co jeszcze sprawia, że Gullfoss pozostaje jednym z najbardziej wyrazistych punktów Złotego Kręgu, czyli popularnej trasy turystycznej prowadzącej przez największe atrakcje południowo-zachodniej Islandii? Odpowiedź kryje się nie tylko w rozmiarach wodospadu, lecz także w historii rzeki, skał i ludzi, którzy walczyli o zachowanie tego miejsca.

Ten poradnik pokazuje Gullfoss od strony przyrodniczej, historycznej i praktycznej. Najważniejsze informacje:

• Dwa skalne progi: wodospad tworzą następujące po sobie spadki o wysokości 11 i 21 m. Rzeka Hvítá przełamuje się przez skały, po czym wpada do głębokiego kanionu. Nie jest to jedna pionowa ściana wody o wysokości 32 m (south.is).

• Przepływ latem: przez Gullfoss przepływa ok. 130 m³ wody na sekundę. Średnia wartość wynosi ok. 109 m³/s, natomiast podczas największych zarejestrowanych powodzi dochodziła do ok. 2000 m³/s. Liczby dobrze pokazują skalę huku i wodnej mgły unoszącej się nad kaskadą (ust.is).

• Złoty Krąg: Gullfoss razem z Þingvellir i obszarem geotermalnym Geysir tworzy rdzeń jednej z najbardziej znanych tras turystycznych na Islandii (south.is).

• Ochrona przyrody: obszar Gullfoss podlega ochronie od 1979 roku. Ochrona obejmuje wodospad, kanion, ekosystemy i roślinność, a teren rezerwatu ma 154,9 ha (ust.is).

• Warunki zimą: część ścieżek może być okresowo niedostępna. Dolny szlak zamykano w przeszłości z powodu mrozu i śliskiej nawierzchni, dlatego bezpośrednio przed wizytą zweryfikuj aktualne warunki (ust.is).

Gullfoss robi tak duże wrażenie, ponieważ Hvítá nie spada jedną pionową ścianą, lecz przełamuje się przez dwa skalne progi i gwałtownie wpada w kanion. Górny spadek ma 11 m, dolny 21 m, co daje łącznie 32 m różnicy wysokości (south.is). 

Z punktów widokowych układ skał częściowo zasłania dalszy bieg rzeki – w efekcie ogromna masa wody po drugim spadku sprawia wrażenie, jakby znikała w ziemi.

Wysokość obu progów i przepływ Hvítá najlepiej pokazują skalę Gullfoss. Każda z tych wartości opisuje inny element wodospadu:

• Górny próg: ma 11 m i rozpoczyna dwustopniowy spadek rzeki przez skalne podłoże (south.is).

• Dolny próg: ma 21 m i prowadzi wodę bezpośrednio w stronę kanionu (south.is).

• Łączna różnica wysokości: wynosi 32 m i opisuje dwa kolejne spadki, a nie pojedynczą pionową ścianę wodospadu (south.is).

• Przepływ latem: wynosi ok. 130 m³/s. Duża ilość wody oznacza intensywny huk i mgłę docierającą do części punktów widokowych (ust.is).

• Największe zarejestrowane powodzie: przepływ dochodził podczas nich do ok. 2000 m³/s, co pokazuje potencjalną siłę Hvítá w skrajnych warunkach hydrologicznych (ust.is).

Do zapamiętania: stań na chwilę przy punkcie widokowym i zamiast od razu wyciągać telefon, posłuchaj huku Hvítá. Przy wodospadzie wartości podawane w metrach sześciennych szybko przestają wtedy być abstrakcyjne.

Dzisiejszy Gullfoss powstał w wyniku długotrwałego działania wody na skały, choć w historii geologicznej miejsca bierze się pod uwagę również rolę potężnych powodzi lodowcowych. Istnieją dwie koncepcje powstania kanionu. Za bardziej prawdopodobne wyjaśnienie uznaje się stopniową erozję prowadzoną przez Hvítá (ust.is).

Proces nie zakończył się w przeszłości – rzeka nadal oddziałuje na podłoże i kształtuje krajobraz.

Gullfoss leży w południowo-zachodniej części Islandii i wraz z Þingvellir oraz obszarem Geysir tworzy klasyczny rdzeń Złotego Kręgu, czyli popularnej trasy turystycznej. Trasa łączy miejsca związane z zupełnie różnymi procesami i historiami: tektoniką, aktywnością geotermalną oraz erozyjną siłą rzeki (south.is). Dzięki temu dobrze sprawdza się jako pierwsze spotkanie z różnorodnością islandzkiego krajobrazu.

Do Gullfoss najłatwiej dotrzeć, traktując wodospad jako jeden z kolejnych przystanków podczas zwiedzania Złotego Kręgu. Główna trasa pozostaje dostępna przez cały rok, ale zimą pogoda i warunki drogowe wpływają na tempo przejazdu oraz dostępność poszczególnych ścieżek przy atrakcjach (south.is). Całoroczna dostępność nie oznacza identycznych warunków o każdej porze roku.

Każde z trzech miejsc daje inne doświadczenie, ale właśnie kontrast między nimi pomaga zrozumieć popularność Złotego Kręgu i sprawia, że Gullfoss staje się częścią większej opowieści o islandzkim krajobrazie. Jeśli chcesz potraktować go jako jeden z etapów dłuższej podróży, nasza wyprawa na Islandię „Kraina Ognia i Lodu” pozwoli Ci odkrywać wyspę razem z grupą i liderem, bez skupiania całej uwagi na logistyce kolejnych etapów.

Nie, Gullfoss wyraźnie zmienia się wraz z porą roku. Lato oznacza duży przepływ i długie dni, natomiast zima otacza wodospad śniegiem i lodem. Mróz nie sprawia jednak, że cały Gullfoss zamarza – Hvítá nadal płynie, a lód pokrywa skały, brzegi i fragmenty otoczenia.

Pora roku wpływa również na warunki zwiedzania. Zimą wodna mgła zamarza na nawierzchni i zwiększa ryzyko poślizgnięcia się. Dolny szlak zamykano okresowo z powodu mrozu i śliskiego podłoża, dlatego nie zakładaj z góry, że podczas konkretnej wizyty skorzystasz ze wszystkich ścieżek (ust.is).